Droogte en bosbranden

Bosbranden
Droogte in de Sahara
Droogte in Nederland

PPT over bosbranden


Bosbranden

bosbrandenbosbranden zijn iedere zomer herhaaldelijk in het nieuws. De langdurige droogte en de hittegolf in Europa dragen daaraan bij. Meldingen van branden kwamen vaak uit Frankrijk, Spanje, Portugal, Kroatië Italië Griekenland en Rusland. Er vallen talrijke slachtoffers, onder andere onder de toeristen die in de brandende streken op vakantie zijn. Augustus 2019 stond de Amazone in de fik. Zie onder.

Het oppervlak dat jaarlijks afbrandt is van 5,2 miljoen km2 in 1998 gegaan naar 4,1 miljoen in 2015. In Nederland brandt jaarlijks 35 ha (60 voetbalvelden) af. Bij de grootste brand in Nederland op de Veluwe brandde in 2014 5,3 km2 af. In Afrika brandt jaarlijks 2,7 miljoen km2 af, in Noord Amerika 0,104 miljoen km2 in Australië o,41 en in Eurazië 0,40 miljoen km2.  De meest dodelijk brand vond plaats in 1871 in de USA toen 1500 doden vielen. Meestal is de oorzaak de mens (in 95 % van de gevallen).

Het aantal branden stijgt. Het oppervlak dat afbrandt niet.  Eerste schuldige: het droger wordende klimaat


Wat zijn de oorzaken?

In slechts 10 tot 15 procent van de branden gaat het om kwaadwillenden. Een paar procent wordt veroorzaakt door bliksem, en de rest komt door ongelukken of nalatigheid. Dat zijn ook menselijke oorzaken, maar er is geen opzet in het spel. Er is na de branden in Portugal gewezen op projectontwikkelaars, brandweerlieden, op bedrijven die blusvliegtuigen verhuren, op de houtindustrie. Zij hebben allemaal belangen die een rol kunnen spelen. Maar bijna niets is bewezen. Er zijn wel enkele brandstichters veroordeeld, maar dat zijn kleine vissen b.v. een boswachter die het vuur had aangestoken in de hoop dat zijn tijdelijke contract zou worden verlengd. In 2006 werden Spaanse brandweerlieden gearresteerd die het vuur hadden aangestoken, omdat ze per blusklus worden betaald.

Hoe zit het met de grondspeculanten?

BosbrandDe meeste landen in Zuid-Europa hebben wettelijk vastgelegd dat bospercelen niet mogen worden gebruikt voor andere doeleinden ook niet als ze verbrand zijn. In Frankrijk en Portugal kost het tien jaar om de bestemming te veranderen. De meeste criminele brandstichters hebben niet zon lange adem, zegt Borrego. In Griekenland lijkt de hand van projectontwikkelaars wel zichtbaar. Op de troosteloze berghellingen ten oosten van Athene, waar in 2005 grote branden woedden, lopen nu stoffige weggetjes naar de betonnen geraamtes van villas in aanbouw.  Maar waar ernstigste branden hebben gewoed, speelden projectontwikkelaars geen enkele rol. Die bossen lagen in het binnenland, ver van de kust en ver van welke stad dan ook. Voor deze grote branden liggen de oorzaken niet zo simpel. Wie waren dan schuldig aan de grote branden? De eerste vlam kan eigenlijk overal vandaan komen. Dat een vlam een vuur wordt en een vuur een brand, heeft verschillende oorzaken.
 
Eerste schuldige: het droger wordende klimaat. B.v. een hittegolf met een zware storm. Kracht 9, kracht 10. Veel branden begonnen toen op hetzelfde moment Dat het vuur zich in moderne mediterrane bossen zo snel kan verspreiden komt door verwaarlozing van de bossen. Met de komst van de kunstmest en de ontvolking van het platteland nam het toezicht af. Er zijn nauwelijks nog plattelandsbewoners die de bossen ingaan om hout te sprokkelen of hars te verzamelen. De uitgestrekte, voorheen extensief beweide landbouwgronden worden omgezet in plantages met dennen en eucalyptus voor de pulp- en papierindustrie. Die bomen fikken als fakkels.

Wat zijn de gevolgen voor de natuur en ons?

Bossen houden water goed vast, produceren voedsel, zorgen voor verkoeling, hebben een positieve invloed op biodiversiteit én bieden gezonde recreatiemogelijkheden voor omwonenden. 

Het hele mediterrane gebied kent een brandcultuur. Al duizenden jaren branden boeren af en toe een stukje bos af, bijvoorbeeld om meer gras voor hun vee te krijgen. Je moet je realiseren dat er in Portugal geen bosgebied is waar niet ooit brand heeft gewoed. En dat was in de jaren vijftig ook al zo. De inheemse bossen, met meerdere soorten eiken, waren aangepast aan deze gedoseerde manier van branden. Maar de frequentie, intensiteit en schaal zijn enorm toegenomen. Door de veranderde samenstelling van de bossen ontstaan veel hetere vlammenzee, die diep in de bodem wortels, zaden en organisch materiaal vernietigen. Regenwater wordt niet meer opgenomen, stroomt weg en neemt de bovengrond mee. Wat betekent dat voor de biodiversiteit? Over een paar jaar is de zwartgeblakerde grond in Griekenland overdekt met struikgewas, over pakweg twintig jaar staat er weer bos. Maar is dat een bos met dezelfde planten en dieren? Dat is nauwelijks onderzocht, zeggen deskundigen. Vermoedelijk omdat brand altijd een normaal onderdeel vormde van de mediterrane ecologie. Alleen zijn de oppervlakten bos die verdwijnen veel groter dan vroeger. Afgebrande terreinen werden voorheen vanuit de omgeving bevolkt met bijvoorbeeld insecten, slakken, hagedissen en slangen. Of dat nog lukt, is de vraag. En hoe gaat het dan met de vogels die weer van deze dieren afhankelijk zijn? Een bekend fenomeen zijn de roofvogels die zich te goed doen aan dieren die voor de brand wegvluchten. Maar dat is een eenmalig buitenkansje. Daarna is het de dood in de pot. Is het allemaal kommer en kwel? De gedachte dat brand soms tot een impuls voor de natuur leidt, met veel nieuwe plantensoorten, is helaas vooral gebaseerd op ervaringen in een meer gematigd klimaat. Een lichtpuntje is er wel. De afgebrande vlakten in Griekenland kunnen in een moeite door klimaatproof worden gemaakt. Het is de gelegenheid om bij nieuwe aanplant te kiezen voor soorten die de komende klimaatverandering kunnen doorstaan.

In 2010 vielen rond Moskou 51 doden en was de smog in de stad zeer dicht door 31 bosbranden en 15 veenbranden op 200.000 ha vanwege een temperatuur die tien graden hoger lag dan normaal. 4 maal zoveel koolmonoxide in de lucht. Vanwege geen geld voor patrouillevluchten en blusvliegtuigen en rivieren zonder water.  In Portugal was het erg warm soms meer dan 40 graden en soms in een weekend wel 1000 bosbranden.

In 2013 op Sumatra weer ernstige bosbranden. 16.000 ha bos is in as gelegd. 300.000 mondkapjes zijn uitgedeeld en meer dan 10.000 mensen hebben luchtweginfecties opgelopen. Ernstige luchtverontreiniging in Maleisië, Singapore en Indonesië.  

De Amazone staat in brand. Augustus 2019

amazonDe Amazone is het grootste regenwoud op Aarde. Het heeft een oppervlakte van 5.5 miljoen km² en is verspreid over negen landen, waarbij het grootste gedeelte – zo’n zestig procent – in Brazilië ligt. Een enorme vuurzee strekte zich eind augustus 2019 uit over het grootste regenwoud op aarde. En dat heeft consequenties voor de hele wereld. Brazilië heeft te maken gekregen met 72.000 branden; bijna 85 procent meer dan vorig jaar. Zie afbeelding hiernaast. Deze branden zijn niet alleen desastreus voor alle inwoners van het regenwoud, maar hebben ook behoorlijk wat consequenties voor de rest van ons.
 
In het Amazonegebied zijn branden – voor het grootste gedeelte van het jaar – vrij zeldzaam. Dat komt omdat het regenwoud heel nat is en daarom niet zo snel vlam kan vatten. Bovendien kan een brandje om diezelfde reden ook niet zo snel om zich heen slaan. In de maanden juli en augustus, tijdens het droge seizoen, neemt de kans wat meer toe. Droogte en hogere temperaturen kunnen natuurbranden dus aanwakkeren. Maar dat is niet de enige reden. Veel mensen gebruiken vuur om hun landbouwgrond en weiden te onderhouden, of om land voor andere doeleinden vrij te maken. Het aantal branden piekt meestal in de maand september en stopt vervolgens in november.

Longen van de wereld
Het Amazonewoud wordt ook wel de longen van de wereld genoemd. Dit komt omdat het regenwoud de wereld voorziet van grote hoeveelheden zuurstof die jij en ik inademen. Bovendien neemt het woud ook grote delen van de door de mens uitgestoten CO2 weer op.
Deze branden vernietigen ecosystemen, verdringen de wilde dieren en brengen het levensonderhoud van miljoenen mensen in gevaar.” De regio’s in de Amazone waar op dit moment de branden woeden, kunnen direct worden gekoppeld aan de plaatsen waar de meeste ontbossing plaatsvindt. Het in brand steken van het bos is namelijk een veelgebruikte methode voor ontbossing.

Bij de branden komt behoorlijk wat CO2 vrij in plaats van dat het gebied CO2 uit de atmosfeer onttrekt. Daarbij tast het ook het vermogen van het regenwoud aan om CO2 weer om te zetten in zuurstof. Hierdoor neemt de opwarming van de aarde verder toe.

In eerdere decennia werd er elk jaar een gebied ter grootte van België in het Amazoneregenwoud vernietigd. Dit daalde in 2006, maar keert nu rigoureus terug. De meesten schrijven dit toe aan de recente verkiezing van president Jair Bolsonaro, die verklaarde een ‘oorlog tegen het milieu’ te zijn begonnen.”  Bolsonaro erkent de landrechten van de talloze inheemse volkeren in Brazilië niet en lijkt bedrijven die zich delen van het regenwoud toe-eigenen omwille van bijvoorbeeld mijn- en landbouw geen strobreed in de weg te willen leggen.
De branden hebben een grote impact op de inheemse gemeenschappen die voor hun levensonderhoud op het regenwoud steunen. Maar die impact gaat veel verder. Zo stikken Braziliaanse steden in de rook en beïnvloedt de ontbossing de regenval in heel Zuid-Amerika. Bovendien verliest de planeet een belangrijke koolstofput en zorgen de branden er rechtstreeks voor dat er meer CO2 in de atmosfeer terecht komt.

Soja

We zijn als Europa zwaar afhankelijk van Brazilië vanwege de soja. 90 procent gaat naar veevoer. Een groot deel daarvan is niet-duurzame soja. Het Nederlandse bedrijfsleven draagt dus indirect bij aan de ontbossing in Brazilië, want je blijft de illegale ontbossing ondersteunen. De Rotterdamse haven zou moeten besluiten niet-duurzame soja niet meer te verwerken. Die komt de haven niet meer in. We zien nu wat er gebeurt in Brazilië. Want die Amazone is van ons allemaal, we zijn allemaal afhankelijk van dat tropische regenwoud. Daarom moeten wij vanuit onze overheid en ons bedrijfsleven nu de druk opvoeren met de investeringen die naar Brazilië gaan.

Droogte

In 2010 had men in Tsjaad aanhoudende droogte waardoor 1/3e van de veestapel overleed.
Het Tsjaadmeer is in 50 jaar met 95 % gekrompen. Er vinden stofstormen plaats. Men wil nu een groene muur gaan bouwen aan de zuidzijde van de Sahara. 15 km diep en 7100 km lang Tientallen bomen per ha. Kost 200 euro per ha ofwel 2,3 miljard euro. Sceptici zeggen dat maar weinig bomen het zouden overleven.
 
Droogte
 
Droogte in Nederland 

Het Middellandse zeegebied begint zo warm te worden dat de opstijgende lucht daar een soort hittelaag vormt zoals nu ook boven de Sahara hangt. Een lagedrukgebied door de hitte geeft in Nederland meer oostenwind en dat leidt tot meer droogte.

In 2018 kende Nederland een heel droog jaar maar 1976, 1959, 1921 en 1911 waren droger.

Hier onder de Peelrijt een kanaal waar normaal veel water in staat.

peelrijt2

De grondwaterstanden zijn in de loop der jaren structureel aan het dalen. Dat begon met de ontginningen, bebossingen, beekverbeteringen en ging door met de ruilverkaveling, verstedelijking, waterwinning en intensivering van de landbouw. Daar komt deze droogte nog bovenop. Het is nu alle hens aan dek.

Structureel (over decennia) daalt de grondwaterstand door
- Klimaatverandering.
- Ontginning / Ontbossing
- Ruilverkaveling
- Verstedelijking
- Waterwinning 

Incidenteel door
- Neerslagtekort
- Verdamping
- Beregening
- Onttrekking

Je krijgt verdroging bij
- veel verdamping, weinig neerslag
- Lage grondwaterstanden en droge bodem
- Lage oppervlaktewaterstanden, droogval van vennen, venen en beken
- Het aanvoerwater wordt relatief slecht
- De waterkwaliteit wordt een probleem door b.v. b lauwalgen en botulisme.

Droogte is een ramp voor de natuur
- Het bodemleven kruipt weg.
- Vennen/beken/poelen vallen droog.
- Hoogveen en heide verdroogt.
- Kwelgebieden verdrogen.
- Biodiversiteit, 400-500 soorten komen in gevaar
- Verdroging => afbraakprocessen => voedingsstoffen komen vrij => Verruiging ! = bramen en brandnetels ipv mooie planten.

Wat is de oplossing?

- Verminder de vraag naar water
- Beregeningsverboden oppervlakte water
- Oproep tot besparen water
- Vergroten aanbod water
- Meer water conserveren (vasthouden) *
- Meer water aanvoeren (+) Zet stuwen op maximale hoogte.

Klimaatverandering = meer wateroverlast + droogte + hitte
Niet voorkomen, wel beperken

Wat is nodig?
Actie op de hogere zandgronden
Actie in steden en dorpen
Actie in beekdalen (landschappen)
Actie vermindering restrisico

Wat gaat voor ?

droogte1

Hoe droog was 2019?

De blauwe lijn is normaal - zwart is 2019 en rood was 1976

droogte
Waar verdroogt Nederland het meeste ?
 droogte2

 

 

 

 

 

 

 

 




 

%MCEPASTEBIN%