Ethiek, waarden, normen en duurzaamheid
Ethiek is een boeiend vak. Een
ppt met interessante links en filmpjes over ethiek is
hier te zien. Een opname van het
college is
hier te zien. Aan het einde gaat het over verschillende
stromingen in de milieu-ethiek als antropocentrisme en non antropocentrisme,
sentientisme, biocentrisme, ecocentrisme en holocenrtisme. In 2010 schreef Kees
Vromans een boek hierover dat hier te
downloaden is. .
Duurzaamheid
is een normatief begrip. De ontwikkeling van duurzaamheid tot leergebied gaat
altijd gepaard met ethische dilemma’s.
De
definitie van duurzaamheid van de commissie Brundtland roept allerlei ethische
vragen op, zoals die naar de rechten van toekomstige generaties versus die van
de armen van vandaag. De uitwerking van duurzaamheid naar de drie kapitalen
Planet, People en Profit heeft relaties met de waarden waar het binnen die
domeinen om gaat. De vaardigheid om met die dilemma’s om te gaan, kan door
docenten (en studenten) geleerd worden.
Hoe
Centraal in de onderwijspraktijk staat de vraag: ‘Wat vinden we belangrijk en wat is uiteindelijk waardevol als het om duurzaamheid gaat?’. Je kunt gericht vragen stellen om je eigen waarden te ontdekken. Zie de waardenbiografie die is ontwikkeld door Mart van de Veeweij.
Om duurzame
ontwikkeling toch op de kaart te kunnen zetten, ondanks het verschil in
denken van de verschillende bevolkingsgroepen is het in ieder geval
nodig respect te hebben voor de waarden van anderen. Alleen door alle
belanghebbenden te betrekken bij het maken van keuzes kunnen duurzame
keuzes gemaakt worden. Eigenlijk bestaat er vrijwel nooit goed of
slecht. Bij elke waarde zijn altijd ook andere waarden in het geding. Hiermee
moet een balans gevonden worden. Verantwoord beleid en handelen houdt in een
balans te zoeken tussen alle waarden die op dat moment op het spel staan. Een
heel interessant artikel hierover is
hier te lezen.
Het lijkt er op dat het Wei Wu Wei principe ook de beste duurzame
oplossingen geeft. Wei wu wei betekent doen zonder doen ofwel zwem met
de stroom mee en tracht zo te veranderen. Wacht totdat de tijd rijp is.
Ga niet overhaast en als een olifant in een porseleinkast te werk.
Vrij naar Niko Roorda Werken aan duurzame ontwikkeling. Wolters Noordhof ISBN 978 90 01 40030 9 en inzichten uit het project env-ethics zie www.env-ethics.com een
" STAPPENPLAN VOOR DUURZAME ETHISCHE BESLUITVORMING" (Rob de Vrind augustus 2010) Een ppt daarover is hier te zien ! Het gaat als volgt in zijn werk.
STAP 1 ANALYSE
-
Beschrijf kort de situatie. Bekijk wat de feiten zijn en stel je oordeel uit.
-
Wie zijn betrokken bij de situatie?
-
Ga staan in de schoenen van die verschillende personen en bekijk welke belangen ze hebben personen op people, profit and planet gebied? Neem daarin ook mee de gevolgen op de lange termijn en eventuele gevolgen voor de derde wereld.
STAP 2 WEGING
-
Met welke oplossing zouden de verschillende stakeholders komen.
-
Wat is het zijn de voor- en nadelen van de verschillende oplossingen.
-
Wat is gemeenschappelijk in de oplossingen.
-
Wat zeggen de principes van onze rechtstaat als het voorzorgsprincipe, het “de vervuiler betaalt” principe en principe van goed nabuurschap.
-
Wat zegt de resource-ethiek, de natuurethiek en de ethiek van duurzame ontwikkeling.
-
Wat zegt het principe van duurzame ontwikkeling (PPP) en van Cradle to cradle
-
Kom nu tot een besluit, een compromis en bedenk of schade te compenseren is.
STAP 3 RECHTVAARDIGING
-
Zou je de keuze vrijuit aan iedereen kunnen vertellen ?
-
Zouden mensen die een groot moreel voorbeeld zijn tot dezelfde keuze komen
-
Zou je ook tot die keuze komen als het je vrienden of familie zou treffen ?
-
Zou je het OK vinden als de keuze jezelf zou treffen ?
-
Gaat de keuze in tegen je eigen normen en waarden ?
-
Wat zegt je geweten ?
-
Gaat de keuze in tegen wet- en regelgeving ?
-
Gaat de keuze in tegen de regels van je beroep, de instelling of het bedrijf ?
Bij duurzame besluitvorming neem je het onderstaande in ogenschouw
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Klik op het plaatje voor een vergroting. De ppt is hier te downloaden.
Bij het komen tot een ethisch besluit moet er een afweging gemaakt worden in de people, profit en planet argumenten van de verschillende stakeholders. Je kunt daarbij iedere deelnemer (student) de rol van een bepaalde stakeholder toebedelen en ze in een soort rondetafel gesprek laten bespreken in welke richting een oplossing gezocht moet worden. Ze gaan dan argumenten tegen elkaar uitwisselen.
Nu bestaat er ook een methode om uit een probleem te komen met elkaar. Het is de hoedenmethode van de Bono.
Daarin denk je na en bespreek je met elkaar wat zijn de PPP argumenten van de stakeholders zijn,. Bespreek vervolgens de impact van de principes en de ethiek op het probleem en kom tot een ethische overweging. Als dat moeilijk is kun je de hoed opzetten van wat is positief in het probleem, wat negatief, wat zou een creatieve oplossing zijn, wat zou je gevoel zeggen, wat zou een objectieve oplossing zijn of wat een oplossing in een proces (op de langere termijn).
Er is een website over gemaakt met een moodle..een compleet blended learning programma over ethiek, milieu-ethiek en duurzame besluitvorming. Ook in het Nederlands. Als u wilt kunt u de cursus volgen. Zie www.env-ethics.com
Op MBO niveau hebben Klaas van den Herik en Pierre Winkler een boek geschreven MVO en duurzaam ondernemen. Het is uitgegeven door Eisma edumedia b.v. Leeuwarden ISBN 789087714741. Daarin gaat hoofdstuk drie over ethiek. Er wordt heel helder uiteen gezet wat ethiek is en dat met allerhande voorbeelden. Er bestaat een website bij met opdrachten via www.mbo.eisma.nl is daarop in te loggen. Ze halen problemen aan als ramptoerisme, aardbevingsproof bouwen in Turkije maar er is niet genoeg geld, milieuzones in de stad, relatiegeschenken etc. In hoofdstuk 4 worden bedrijfscodes besproken.
Op HBO niveau heeft Nico Roorda twee indrukwekkende boekwerken geschreven over duurzame ontwikkeling waarbij hij ook ingaat op (intrinsieke) waarden, verantwoordelijkheid, ethiek enz. De boeken heten Basisboek Duurzame ontwikkeling en Werken aan Duurzame ontwikkeling. Wolters Noordhoff ISBN 978-90-01-26709-4 en 978-90-01-40030-9 en de website www.duurzaam.wolters.nl
In Nederland
onderscheidt men acht groepen. Zij hebben verschillende waarden en
normen. M.b.t. gevoel voor duurzaamheid wordt gesteld dat Post
materialisten, Kosmopolieten en Traditionele burgers vrij veel op hebben
met duurzaamheid, Opwaarts mobielen, Nieuwe conservatieven, middelmatig
en Moderne burgers, Postmoderne hedonisten en Gemaksgeorienteerden
het minst op hebben duurzaamheid. Tot welke groep men hoort is uit te
zoeken op
http://www.stempunt.nu/s.r4a?i=Ment-moti&extid=200
Tegenwoordig deelt men ook jongeren in
verschillende groepen in als sociale aanpassers, eigenzinnige
idealisten, enthousiaste verkenners, honkvaste gemakszoekers, extraverte
statuszoekers en erkenningszoekers. Dit is te achterhalen door de test
in te vullen op
www.motivaction.nl/youngmentality/
De verschillende groepen zullen verschillend benaderd moeten worden m.b.t. duurzame ontwikkeling.
Daarbij kijken mensen verschillend naar de wereld. Er bestaan mensen die het utilitisme aanhangen. Zij interpreteren alles aan de hand van het nut ervan voor mensen. Als een vogeltje dat diep in de oerwouden woont en weinig tot geen betekenis heeft voor de mensheid uitsterft is dat niet zo erg omdat het bijna geen waarde heeft. Daar staat tegenover mensen die vinden dat de natuur ook haar intrinsieke waarde heeft. De lezing van indianenopperhoofd Seattle in 1854 voor de Amerikaanse president is daar het mooiste voorbeeld van.
Wij zijn een deel van de aarde
en de aarde is een deel van ons.
De geurende bloemen zijn onze zusters;
het hert, het paard en de machtige adelaar zijn onze broeders.
De rotsige hoogten, de grazige weiden,
de lichaamswarmte van pony en mens -
alles is aan elkaar verwant.
Wat er met de Aarde gebeurt,
gebeurt met de kinderen van de Aarde!
U moet uw kinderen leren dat de grond onder hun voeten
de as van onze grootvaders is.
Leer de eerbied voor de Aarde,
vertel uw kinderen dat de Aarde vervuld is
van de levens van onze voorouders:
dat de Aarde onze Moeder is.
Wat er gebeurt met de Aarde,
gebeurt met de kinderen van de Aarde.
Als de man op de grond spuwt,
spuwt hij op zichzelf.
Dit weten wij: de Aarde behoort niet aan de mens.
De mens behoort aan de Aarde.
Dit weten wij: Alles hangt samen als het bloed
dat een familie verbindt.
Alles hangt met alles samen.
Wat er met de Aarde gebeurt,
gebeurt met de kinderen van de Aarde.
De mens heeft het web van het leven niet geweven.
Het is slechts één draad ervan.
Wat hij met het web doet doet hij met zichzelf.
Nee, dag en nacht kunnen niet samengaan.
Onze doden leven voort in de stille wateren van de Aarde.
Zij keren terug als de naderende voetstappen
van de komende lente.
Het is hun geest die als een rimpeling van de wind
over het water van de meren loopt.
Uit de redevoering van Seattle,
het stamhoofd van de Dwamish-Indianen,
tot de Amerikaanse regering, december 1854.
Men komt er steeds meer achter dat het verschil tussen mensen en dieren slechts gradueel is. Dieren lijken ook te hebben
- haptische en cognitieve
vermogens
- gebruiken werktuigen
- begrijpen symbolen
- doorzien perspectief en de intenties van anderen
- hebben episodisch geheugen en het vermogen te plannen
- hebben zelfbewustzijn
Maslow
Volgens Maslow kun je vijf soorten behoeften onderscheiden waarbij sommige behoeften meer essentieel zijn dan anderen. Duurzame ontwikkeling gaat over de vervulling van behoeften dus er bestaat de volgende relatie
| Maslow | Voorbeelden | Relatie met duurzame ontwikkeling |
| 1. Lichamelijke behoeften | Voedsel Lucht om te ademen Seks Rust |
Voedselproductie, schoon water Luchtverontreiniging fijn stof, klimaat Bevolkingsgroei Natuur |
| 2. Veiligheid zekerheid | Onderdak Inkomen Rechtvaardige behandeling Bescherming tegen gevaar |
Urbanisatie Verdeling van welvaart, werkeloosheid Mensenrechten Oorlog terrorisme rampen |
| 3. Sociale behoeften | Behoren tot een
groep Vriendschap Liefde Waardering |
Discriminatie Solidariteit, hulp Gezinshereniging Uitbuiting |
| 4. Egobehoeften | Erkenning door
anderen Zelfvertrouwen Maatschappelijk aanzien, macht |
Respect voor mensen die anders
zijn Vrijheid van meningsuiting Tirannie, democratie |
| 5.
Zelfverwerkelijking |
Ontwikkelen van
eigen talenten Creativiteit Leveren van prestaties op niveau Verantwoordelijkheid voor eigen handelen |
Onderwijs Innovatie Zinvol werk passende betaling Verantwoordelijkheid voor anderen |