Energiebesparing

Theorie

Energiebesparing thuis

Energiebesparing in bedrijven

Energiebesparing in winkels

Ideeën

LED verlichting

Lesbrief energie
besparen
(Rob de Vrind
Koning Willem I College)

Theorie

Elk gezin produceert ongeveer 11.000 kg CO₂ per jaar. Daar moet 4000 vanaf.

Een intercontinentale vlucht is al goed voor 4000 kg (ter compensatie zijn 250 bomen nodig).
In huizen is de verwarming 70 % van de uitstoot.

Eén graad lager zetten scheelt	300 kg CO₂
Een klokthermostaat	450 kg CO₂
Muurisolatie / dubbel glas	1000 kg CO₂
Koelkast vriezer op koele plek	150 kg CO₂
A++ koelkwat / vriezer	200 kg CO₂
Computer uit ipv stand by
Voedingen uit stopcontact	35 kg CO₂
TV met ecolabel	35 kg CO₂
Licht uitdoen	270 kg CO₂
60 W lampen -> spaarlampen	250 kg CO₂
Alleen volle wasmachine	45 kg CO₂
Buiten drogen	280 kg CO₂
Waterbesparende douche	230 kg CO₂
Kook niet meer water dan nodig
Kraan uit bij tandenpoetsen	3 kg CO₂
Koop grote flessen frisdrank (1,5 l) ipv veel kleintjes	9 kg CO₂
Afval scheiden	10-30 kg CO₂
Geen plastic tasjes	8 kg CO₂
Beperkt mails printen	7 kg CO₂
Harde autobanden	140 kg CO₂
Nieuwe schone auto	600-700 kg CO₂
Minder hard rijden < 110	35 kg CO₂
Fietsen	250 kg CO₂
Trein Bus	100 kg CO₂

Vragen:

1. Wat doe je thuis om energie te besparen en tel op hoeveel CO2 je daarmee bespaart.
2. Wat zet veel zoden aan de dijk en waarom is dat zo ?

Wasdrogers zijn grote energievreters en verbruiken 20 % van de elektriciteit. Het kost 0,74-0,80 ct per beurt. Was aan de waslijn bespaart 475 kg CO₂ evenveel als een rit naar Nice.

Opwarmen (van water) kost veel energie..beweging veel minder.

m³ gas (verbranden en omzetten in elektriciteit) = 4 kWh elektriciteit.
1600 m³ gas (wat een huishouden verbruikt) ≈ 4*1600 = 6400 kWh
Warm water is 25 % van het gasverbruik. Koken 5 %

Energieverbruik in het jaar CO₂ uitstoot behorend bij het energieverbruik
Aardgas . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .m³ x 1.78 = . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .kg CO₂
Elektriciteit . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .kWh x 0.566 = . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .kg CO₂
Totale CO₂-uitstoot voor directe energie = . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . kg CO₂

Opwarmen kost veel energie (warm water, verwarming dus ook). Beweging kost veel minder.
Tip: Laat het water van een warme douche of een warm bad gewoon afkoelen in de badkuip. Dat draagt behoorlijk bij aan de opwarming van de woning (beter dan het door de afvoer te laten gaan).
Scheren met warm water kost misschien meer dan met een scheerapparaat (dat immers weinig warmte afgeeft). Scheren met koud water is het beste.

Koken (elektrisch of op gas) heeft een rendement van 50 % en de rest van de warmte verwarmt mede het huis. Elektrisch koken heeft al 70 % verloren bij de opwekking in de energiecentrale en het transport en is dus aanmerkelijk minder gunstig dan op gas. Het is ook dubbel zo duur. De magnetron werkt wel heel efficiënt.

Een waterkoker is nog niet zo slecht omdat hij meteen afslaat als het water kookt. Doe ook alleen maar zoveel water in de koker als je nodig hebt.

Wassen op 90 ^oC kost 3 maal zoveel stroom als de was doen op 40 ^oC.

Huishouden

We verbruiken gemiddeld 3500 kWh per jaar per huishouden = 10 kWh/dag = 400 Watt = 4 lampen van 100 Watt.
Lampen verbruiken 1/5e van het totaal. Gloeilampen geven veel warmte af. Bij vervanging naar spaarlampen moet je je huis wel meer verwarmen. Toch scheelt het de helft aan energie
Warme lucht/ warm water 4/5^e van het totaal (in (vaat)wasmachine, droger etc.)

Wat kost energie..de dingen die warmte produceren).

	kWh / jaar
Elektrische boiler	2000
Keukenboiler (onder aanrecht)	500
Wasmachine	400
Wasdroger	500
Vaatwasser	500
Koelkast plus diepvriezer	500
Verlichting met gloeilampen	500
Verlichting met spaarlampen / LED	100
TV plasmascherm of LCD scherm	200
Computer	200
Airco	500
Tafelventilator	20

Apparaat	Gemiddeld verbruik (kosten per jaar)
Waterbed	200-1000 kWh (€ 48 tot € 240)
Wasdroger (energielabel C)	440 kWh (€ 106)
Verlichting	540 kWh (€ 130)
Kookplaat	55-530 kWh (€ 13 tot € 127)
Elektrische boiler (80-100 liter)	1900 kWh (€ 456)
Koel-/ vrieskast tweedeurs	462 kWh (€ 110)
Diepvrieskist	380 kWh (€ 91)
Koelkast met vriesvak	286 kWh (€ 69)
Wasmachine	231 kWh (€ 55)
Vaatwasser	305 kWh (€ 73)
cv-pomp (moderne ketel)	270 kWh (€ 65)
Computer	146 kWh (€ 35)
LCD televisie	138 kWh (€ 33)
Video	108 kWh (€ 26)
Koffiezetapparaat	80 kWh (€ 19)
Stofzuiger	54 kWh (€ 13)
Audioapparatuur (midiset)	52 kWh (€ 12)

Tips voor thuis

1 Sluipverbruik

Maak een rondje door het huis en haal de stekkers van niet gebruikte apparaten uit het stopcontact. Plaats een aan/uit schakelaar tussen de sluipverbruikers. Denk hierbij aan je computerapparatuur, tv, video, dvd-speler, tuner, combimagnetron etc. etc. Wist je dat een gemiddeld huishouden maar liefst 60 euro per jaar kan besparen door onnodig stand-by verbruik te vermijden?

2 Energie-Slurpers

Let op de energieslurpers in huis. Gebruik deze bewust (en dus voordelig). Het gaat om : een waterbed, terrasverwarmer, whirlpool, airco, sauna en de tweede vriezer/koelkast in de bijkeuken. Leek een elektrische stoomkoker, pastamachine of sapcentrifuge je ooit zo handig, maar gebruik je het ding nooit? Tijd om op te ruimen! Breng deze apparaten naar het recycle punt bij jou in de buurt.

3 Meten is Weten

Een energiemeter is een apparaatje dat laat zien hoeveel stroom een apparaat gebruikt. Daarnaast bestaan er ook ‘slimme’ energiemeters die het elektriciteitsgebruik inzichtelijk maken en waaruit je kunt aflezen of je meer of minder elektriciteit verbruikt dan de dag(en) ervoor. Uit onderzoeken blijkt dat directe kennis over het eigen energieverbruik leidt tot extra energiebesparing.

4 In heel veel huishoudens zijn nog gloeilampen aanwezig, deze zijn zeer onvoordelig in het gebruik. Vervang ze door spaar en/of ledlampen. Kies voor een Spaar of LED lamp met energielabel A of B en bespaar tot 85% op de energiekosten van een gloeilamp. Ook Halogeenlampen kunnen energie besparen ten opzichte van een gloeilamp. Deze besparing kan oplopen tot 30 – 50%, afhankelijk van het energielabel.

5 Nieuwe apparaten kopen

Gaat er al een lichtje branden? Zijn er spullen aan vervanging toe? Koop nieuwe apparaten op maat: een grote TV of koelkast verbruikt meer elektriciteit dan een kleine. Let bij de aankoop op het energielabel: kies label A voor zuinige apparaten. Naast een energielabel hebben veel elektrische apparatentegenwoordig ook een 'energieweter', deze geeft aan hoeveel energiekosten er nodig zijn voor het gebruik van het apparaat. Vergelijken wordt daarmee heel eenvoudig.

6 De schone was buiten hangen

Moet er vandaag een wasje gedraaid worden? Was bewust, d.w.z. met een volle trommel en op lage temperatuur. Gebruik vandaag liever geen droger, maar hang de was buiten (of binnen) aan de waslijn te drogen. Wie een wasdroger heeft, stopt daar jaarlijks gemiddeld bijna 320 kWh aan elektriciteit in, dat is 11% van de elektriciteitsrekening omgerekend komt dit neer op 70 euro .

7 Laat de boel de boel

Een korte maar krachtige tip: Vandaag heb jij een mooi excuus om alles uit te laten. Je stofzuiger, je wasmachine, je vaatwasser etc. En vooral ook niets bakken in je elektrische oven. Gewoon even relaxen. Morgen weer een dag

8 Quality time

En als je dan toch aan het relaxen bent... maak er een gezellige dag van. Kinderen uit school? Maak samen een puzzel, speel een spel, boetseer een vaas. Vandaag even geen tv of gameboy. Tijd voor dat mooie boek dat al zo lang op je wacht.

9 Kun jij een dagje zonder computer?

Leuke dag om dit eens te testen. En als je écht niet zonder kan vandaag, kies dan voor jelaptop i.p.v. desktopcomputer, deze is gemiddeld drie keer zuiniger. Zet het energiebeheer op zo zuinig mogelijk en zet het apparaat helemaal uit als je hem niet gebruikt. Ook al ben je maar eventjes weg.

10 Licht uit vandaag

Muisloze maandag Vanavond is het tijd voor kaarslicht! Doe sowieso het licht uit in ruimtes waar je geen gebruik van maakt. Voor ruimtes waar je vaak in en uit gaat, zoals de gang en het toilet, maar ook voor buitenverlichting kan een licht- of bewegingssensor uitkomst bieden.

Mogelijk is energie te besparen door met de warmte die een koelkast en vriezer produceert (aan de achterkant) water al vast wat op te warmen dat wordt gebruikt voor de vaatwasser en de wasmachine.

Energie is nodig bij

Energie is nodig bij

in gebouwen

bij processen

bij transport

- verwarmen
- koelen
- ventileren
- warm water
- verlichten
- bevochtigen
- apparaten

- verhitten
- koelen / vriezen
- pompen
- drogen
- comprimeren
- perslucht
- transport
- walsen
- malen
- verpakken
- assemblage

- luchtvaart
- scheepvaart
- vrachtvervoer
- trein
- tram
- metro

Het energieverbruik

- wasmachines
- wasdrogers
- vaatwassers
- TV-schermen
- computers
wellness als
- airco
-warm water
- vakantiereizen

neemt toe neemt af
door

- rendementsverbetering
- efficiency verbetering
- energiebesparing
- duurzame energiebronnen

Energiebesparing in bedrijven

Een korte e-learning Energiebeheerder over energiebesparing in het MKB is hier te volgen. Duurt klein uur en je krijgt een certificaat als je hem volbracht hebt. Je wordt in korte tijd opgeleid tot dé specialist op het gebied van energiebeheer binnen het bedrijf. We brengen je op de hoogte van relevante technische ontwikkelingen en oplossingen die helpen efficiënter met energie om te gaan. Hierdoor kan het bedrijf veel geld besparen door energieverspilling tegen te gaan en bovendien versterk je jouw positie op de arbeidsmarkt en binnen de organisatie. Het e-learning programma wordt afgesloten met een korte toets waarmee een certificaat kan worden verdiend bij een voldoende score.

Quick Wins overige kantoorapparatuur:

Schakel computers en monitoren uit! Dit kan eventueel 's avonds door de beveiliging gebeuren.
Breng verlichtings- of andersoortige sensoren aan. (afwezigheidsensorenof daglichtgevoeligheid)
Maak regelmatig een ronde door het kantoorpand om te zien of er nog overbodige apparatuur zoals computer, printers, vaste telefoons en dergelijke staan.
Maak gebruik van plugwise(http://www.plugwise.com/nl/idplugtype-f/hoe-werkt-het).
Controleer de schakeltijden van verwarming / koeling.
Installeer een zogenaamde frituurcomputer i.p.v. een traditionele frituur.

Quick Wins afdrukomgeving:

Pas de standaard printerinstellingen aan. Bijvoorbeeld: Print standaard dubbelzijdig
Maak gebruik van follow-me printing of het activeren van een printopdracht d.m.v. een pincode.
Gebruik 75 grams papier i.p.v 80 grams.

Overige Quick Wins:

Vergroen het wagenpark en zorg dat medewerkers het rijgedrag aanpassen met behulp van een cursus “Het Nieuwe Rijden”.
Informeer medewerkers over maatregelen die binnen de organisatie worden genomen en welke winst die opleveren. Maak zichtbaar hoeveel besparing er is gerealiseerd.
Introductie van Het Nieuwe Werken binnen de organisatie.

Kijk bij de verwarming naar de warmtebron, het verspreidingssysteem en de thermostaat.
1. De warmtebron
- HR comi ketel kost 2200 euro meer dan gewone HR maar verdient zich wel terug.
- HR e ketel die elektriciteit levert. Hij is vooral geschikt bij 2000 m3 gas of meer.
- Warmtepomp kan verwarmen en koelen en kan warmte uit de lucht of water halen. Tot 140 % rendement
Kan op elektra of gas werken. Het rendement is 109 - 140 %. Vnl bij nieuwbouw of renovatie.
2. Het verspreidingssysteem - radiatoren folie achter de radiator en vaak voor buitenmuren of ramen geplaatst
Leidingen isoleren
3. De thermostaat..7 % besparing als je de thermostaat 1 graad lager gezet wordt. Zet hem al laag 1-2 uur voor sluiting.

Sedumdak - isoleert goed- beperkte worteling - vangt regenwater op en beschermt - beschermt de dakbedekking - Ford 10 ha. groot sedumdak. Sinds 2007 broeden er bedreigde vogelsoorten op.

Warmteterugwinning uit afvoerlucht. Warmte van ventilatoren. Airco en ventilatie 1x per 50 minuten ververst moet de lucht uit de ruimte ververst zijn. Verdampingskoeling met water als koeling. Voordeel tov traditioneel en is 5 maal zuiniger. Wanneer de luchtvochtigheid te hoog is werkt het niet = 20 uur per jaar.

ICT geeft hogere energiekosten Nu 7,5 % is voor ICT. Die vraag stijgt nog 60 % tot 2020. Wereldwijd stijgt de energievraag nog veel meer. Efficiënter inzetten. Data in datacentra. Servervirtualisatie. Let op e-verbruik hardware. Energystar. produceert minder warmte. Koop energiezuinige printers en kopieermiddelen. Inefficient gebruik. Aan 's-nachts. De eco-button zorgt er voor dat de computer meteen in de slaapstand gaat. Eén druk op de knop en hij slaat weer aan.
Printerdriver standaard op dubbelzijdig en zwart-wit. Automatisch in slaapstand. Bespaart 80 euro. Zet ze uit 's-avonds en in weekend. Nieuwe printtechnologien.

Wagenpark - bandenspanning op orde..2-5 % besparing = 100-150 euro besparing
Brandstofadditieven 8 % besparing 240 euro kost 3 eurocent per liter
Schakel snel op. Laat auto uitrollen. Langer 20 sec stilstaan de motor uit en airco niet onnodig aan ->> 8 % besparing
-> 150 - 200 euro. A- of B-label of semi elektrisch.

Groene stroom of zelf stroom opwekken

Kijk niet alleen naar de aanschaf maar de kosten over de gehele levensduur. = Total cost of ownership.

10 T8 58 W TL buizen kosten 75 euro 10 T5 35 W buizen kosten 115 euro. 400 W t.o.v. 660 W
op 2400 uur per jaar => 106 euro in 6 jaar 637 euro. Voordeel 597 euro en ze 4 maal langer mee.

Een LED lamp geeft bijna geen warmte af dus minder airco nodig.

Voor bedrijven bestaat de energie-investeringsaftrek. Innovatie-vouchers

Werk van binnen naar buiten via:

- efficientere procesapparatuur
- uitwisseling binnen processen / productielijnen
- uitwisseling van meerdere processen in een bedrijf
- gezamenlijke energievoorziening voor een cluster van bedrijven

Afvalwarmte kan meestal beter gebruikt worden
Katalysatoren kunnen helpen
Isolatie van leidingen
Cascadering
Recompressie van stoom
Warmteterugwinning
Vergisting
Vergassing
Door aan-uit te schakelen wanneer energie nodig is. Ventilatoren uit, hulpsystemen, koelwater, perslucht, afzuigventilatoren, smeerolietoediening uit wanneer niet nodig.
Door toerenregeling
Door energiezuinigere componenten
Via de dimensioering van de leidingen
De verlichting
Ga van elektrisch verwarmen naar verwarmen met brandstof

Op warmte < 100 graden is het best te besparen.

1 kW warmte kost 1,8 - 2,2 kWH elektriciteit of 0,3 - 0,7 kWh via een warmtepomp of 1,1 - 1,8 via brandstof

Tips

1 Bezuinigen met zuinige apparaten

Zijn er apparaten aan vervanging toe? Let ophet energielabel: kiesenergielabel A voorzuinige apparaten.Naast een energielabel hebben veel elektrischeapparaten tegenwoordig ook een 'energieweter', deze geeft aan hoeveel energiekosten er nodig zijn voor het gebruik vanhet apparaat. Vergelijken wordt daarmee heel eenvoudig.

2 Verlichting

Vervang onzuinige gloeilampen door energiezuinige spaar- of led lampen. Kies voor een Spaar of LED lamp met energielabel A of B en bespaar tot 85% op de energiekosten van een gloeilamp. Led-TL is veel zuinger dan TL.

Even lunchen of vergaderen? Doe het licht uit als u de kamer verlaat. En het licht bij de toiletten niet te vergeten.

3 Slim computergebruik

Zet wanneer u weggaat computer én beeldscherm helemaal uit. Ook tijdens korte afwezigheid, zoals de lunch. Zet het energiebeheer op zo zuinig mogelijk

4 Is het zelf opwekken van duurzame energie iets voor uw organisatie? Informeer naar de mogelijkheid en kosten van zonnepanelen. Deze investering verdient zich al snel weer terug. Van de installatie van de panelen maakt u uiteraard een feestelijke happening.

5 Meten is weten

Zon op je dak! Er zijn verschillende soorten energiemeters op de markt, waarmee u het elektriciteitsverbruik van uw organisatie handig kunt meten. Van eenvoudige meters tot intelligente exemplaren waarmee u het verbruik kunt vergelijken met de dag daarvoor. Uit onderzoeken blijkt dat directe kennis over het eigen energieverbruik leidt tot extra energiebesparing.

6 Iedere stap telt

Introduceer vandaag ‘traploopdag’. Een liiftloze dag is niet alleen goed voor het klimaat, maar ook voor de conditie! Hang een briefje op de lift met zou je het nou wel doen? ’

7 Printerloos dagje

Be green, keep it on the screen! Organiseer een dag dat de printers even helemaal uit gaan. Als dat te drastisch is:stel voor om alleen te printen tussen 14 en 16uur. Zo wordt iedereen zich bewust van het (vaak onnodig )uitprinten van emails en notities. En: aan het eind van de dag geen stapel onopgehaald papier naast de printer.

8 Bij het koffieapparaat

Zet een pot thee of koffie in plaats van losse kopjes. Gebruik een thermoskan om het warm te houden. Dat scheelt weer energie.

9 Organiseer een interne themadag rondom energie’? Waar krijgen de medewerkers van uw organisatie energie van? Wat kost het meeste energie binnen de organisatie? Nodig een spreker uit, organiseer een brainstorm of een sportmiddag.

10 Inspireer! Mooie initiatieven zijn er om te delen. Met je klanten, toeleveranciers, leerlingen, collega’s en/of leden. Stel de vraag: ‘Wat doe jij uit?’ aan iedereen in uw organisatie van het kantinepersoneel tot aan de directie.

In het Activiteitenbesluit voor woon- en verblijfsgebouwen staat dat eigenaar of huurder verplicht is een Installatie Performance Scan uit te voeren. alle maatregelen die daaruit voortkomen met een terugverdientijd van 5 jaar dienen genomen te worden.

Wanneer wordt de scan uitgevoerd?

Dat bepaalt u helemaal zelf. De Installatie Performance Scan is zó opgezet dat de scan gemakkelijk in combinatie met regulier onderhoud kan worden uitgevoerd. Maar u kunt ook uw adviseur vragen om met behulp van de scan een onafhankelijke evaluatie van uw installatie uit te voeren.

Hoe werkt dat precies?

• Eerst worden de basisgegevens over gebouw en installatie ingevoerd.

• Daaruit volgen specifieke vragen over de installatie: de installateur of adviseur die de scan uitvoert weet dus altijd precies waarop hij letten moet.

• Na beantwoording verwerkt de Installatie Performance Scan de gegevens in samenhang tot eenduidige aanbevelingen.

• De scan vormt de basis voor een advies over maatregelen of vervolgonderzoek.

Welke installatieonderdelen worden beoordeeld?

• Opname ketel
• Ketelregeling
• Afstemming meerdere ketels
• Distributiesysteem warmte
• Afgiftesysteem warmte
• Basisgegevens koelinstallatie
• Opwekking koude, visuele inspectie
• Distributie koude
• Decentrale units koudeafgifte
• Centrale luchtbehandeling
• Afgifte woningen
• Tapwater
• Alternatieven
• Beoordeling onderhoudscontract

Energiebesparing in winkels

Ga op een koude dag de stad in en bekijk hoe duurzaam verschillende winkels zijn.
Doe dat aan de hand van de onderstaande checklist die is ontwikkeld door het duurzaamheidsteam van Tilburg. .

Meer info zie http://www.tilburgwinkeltduurzaam.nl/ Het onderstaande formulier is hier te downloaden

Beoordelingsformulier

Duurzame Winkel Datum …-………..-………

Naam winkel ………………………… Type: food / non-food

Naam medewerker ………………………………………………………

Adres ………………………………………………………

Postcode Plaats ………………………………………………………

Telefoon ………………………………………………………

Mail ………………………………………………………

Buitentemperatuur: ……..°

No	Criterium	Toepassing	Punten	Bepaald
1	Ingang	Tochtportaal	5	..
		Dichte deuren	3	..
		Open deuren	0	..
		Luchtgordijn	0	..
	Totaal	(max.: 5)		..
2	Temperatuur	19º en minder	5	..
	(max.temperatuur	20º	4	..
	buiten:15 º)	21º	3	..
		22º	1	..
		23º en meer	0	..
	Totaal	(max.: 5)		..
3	Jaarverbruik	Weet U Uw jaarverbruik voor elektriciteit? Ja:	1	..
		Weet U Uw jaarverbruik voor gas? Ja:	1	..
		Leest u de gas en electrameter zelf regelmatig af?	1	..
	Totaal	(max.: 3)		..
4	Vries- en Koelapparaten	Vrieskist met deur/schuif	3	..
		Koeling met deur	3	..
		Vrieskist of Koeling niet afgedekt	0	..
	Totaal	(max.: 3)		..
5	Verlichting	> 50% LED-lampen	5	..
		> 50% Spaarlampen	3	..
		> 50% TL-lampen	1	..
		> 50% Halogeen lampen	0	..
		> 50% Gloeilampen	0	..
		Bewegingssensor minstens één ruimte	1
	Totaal	(max.: 6)		..
		Grand Totaal		..

Conclusie: drempel ≥ (Non-food = 11 / Food = 14) gehaald / niet gehaald*

Namen controleurs: ………………………………………………………………………

* omcirkel juiste antwoord

Ideeën

Een binnenvaartschip is 40 % lichter te maken door kunststof ipv staal te gebruiken. Opladers zouden meteen echt uit moeten schakelen als ze hun werk hebben gedaan. Daarbij zouden ze universeel moeten worden.

	Websites http://www.duurzaammbo.nl/DuurzaamMBO/Energie/index.htm -> mogelijke fysieke maatregelen www.energiebeheerder.nl www.energiecentrum.nl www.energiechannel.nl www.milieucentraal.nl www.duurzaammbk.nl Korte cursus energiebesparing in het MKB is hier te zien http://www.fhkn.nl/content/e-learning	Allerhande mogelijkheden om energie te besparen
	www.verbeteruwhuis.nl www.bespaartest.nl www.energiesubsidiewijzer.nl	Energie besparen is niet moeilijk, als je maar weet waar u op moet letten.
	http://www.milieucentraal.nl/pagina?onderwerp=Energievoorziening	Alles over energie en energiebesparing en duurzame energiebronnen
	www.tendris.nl	Info over LED verlichting I
	http://www.energiebespaarshop.nl/contentServlet/standbykiller/	Standby killers zorgen er voor dat apparatuur echt uit staat. Het bespaart vele euro's. In de energiebesparingsshop staan nog veel meer mooie zaken om energie te besparen.
	http://www.bouwtrefpunt.nl/kennisbank/32-energiebesparing.htm	Hele uitgebreide info over allerhande manieren waarop energie te besparen is.
	http://duurzaamheid.kennisnet.nl/technologie/energie	Allerhande sites over energiebesparing en 10 tips hoe je het energieverbruik thuis kunt verlagen
	http://www.plantlab.nl/folder/PlantLab_folder_NL.pdf	Klimaatkasten en kamers voor de plantenteelt op LED licht
Lesmodule (in het engels pdf van 25 MB) Energy saving and renewable energy in vocational education
Wie hier goede websites bij weet die graag mailen naar r.devrind@tele2.nl